Żeń – szeń

Żeń – szeń – Panax ginseng C. A. Mey




Żeń – szeń rośnie w cienistych lasach Korei, północno-wschodnich Chin oraz na dalekowschodnim terytorium ZSRR od rzeki Amur do Ussuri. Roślina ta jest tam uprawiana od bardzo dawna. W ostatnich czasach także na Kaukazie i Ukrainie. Żeń – Szeń jest niewielką byliną z rodziny Araliowatych, wykształca mięsisty mało rozgałęziony i zgrubiały korzeń palowy, czasami człekokształtny, z którego wyrasta dęta łodyga, wysoka do 70 cm. Liście łodygowe są długoogonkowe i ułożone po 4 w okółku. Poszczególne liście składają się z 5 – 7 jajowato lancetowatych listków, owłosionych na nerwach i brzegiem ostro ząbkowanych.

Pęd kwiatowy wychodzi ze środka okółka liści i jest zakończony baldachem złożonym z 15 – 20 zielonkawobiałych kwiatów. Owoc to pestkowiec podobny do jagody, jaskrawoczerwonej barwy, posiadający najczęściej dwa nasiona. Roślina rośnie niezwykle wolno, toteż po 8 – 10 latach od kiełkowania z nasienia korzeń osiąga ciężar zaledwie 10 g, a po 20 latach 20 – 25 g. W warunkach hodowlanych szybkość wzrostu rośliny i przyrost wagi są trochę większe.

Surowiec

Jesienią w czasie owocowania rośliny wykopuje się korzenie w całości, gdy osiągają ciężar co najmniej 10 g i w stanie świeżym przeznacza się na eksport do firm farmaceutycznych lub suszy w całości na użytek miejscowy. Otrzymuje się korzeń żeń – szenia – Radix Ginseng, syn. Radix Panacis. Surowiec rosnący dziko jest bardziej ceniony od surowca uzyskanego z uprawy. Do przemysłowego izolowania związków czynnych wykorzystuje się całą roślinę w czasie kwitnienia. Inne pokrewne gatunki żeń-szenia, mianowicie Panax notoginseng Burkill, Panax pseudo ginseng Walich i Panax japonicus C. A. Mey., dostarczają surowca o niższej wartości od opisywanego.

Pochodzący z Ameryki Północnej gatunek, żeń-szeń pięciolistny – Panax quinquefolium L., znany od stuleci Indianom kanadyjskim, charakteryzuje się szybkim wzrostem, niewielką zawartością związków czynnych i jest uprawiany na dużą skalę nie tylko w Ameryce, lecz ostatnio również w Azji. Roślina ta dostarcza korzeni, które są tanim i łatwo dostępnym surowcem zastępczym żeń-szenia prawdziwego. Ponadto istnieją inne jeszcze rośliny, należące do tej samej rodziny Araliowatych i o analogicznych własnościach, jak eleuterokok kolczasty – Eleutherococcus senticosus Maxim., aralia wysoka – Aralia elata (Miq.) Seem., która jest niedużym drzewem dalekowschodnim, dającym jako surowca korzeni – Radix Araliae, zwodnica wyniosła – Echinopanax elatum Nakai., kolczasty krzew nadmorski, z którego zbiera się korzenie razem z kłączem – Radix Echinopanacis. Lenza krokoszowa – Lenzea carthamoides DC (z rodziny Złożonych – Compositae), jest byliną dostarczającą kłączy z korzeniami – Rhizoma Lenzeae.

Podstawowe związki czynne

Wszystkie części żeń-szenia prawdziwego, jednak najwięcej korzeń, zawierają mieszaninę 16 saponin trójterpenowych, które są połączeniami aglikonów panaksadiolu, panaksatriolu lub kwasu oleanolowego z 3-6 cukrami prostymi. W 1962 r. badacze japońscy wykryli 12 związków saponinowych i nazwali je ginsenozydami. W tym samym roku badacze radzieccy wyizolowali 6 związków (z których 2 okazały się identyczne z ginsenozydami) i nazwali je panaksozydami. Podobne związki znaleziono w innych gatunkach żeń-szeni. W pozostałych wymienionych wyżej roślinach zauważono obecność związków zbliżonych strukturalnie do ginsenozydów.

Działanie

Wyciągi z żeń-szenia oraz innych roślin uprzednio wymienionych wykazują działanie ogólnie pobudzająco i wzmacniająco na ośrodki ruchowe i wydzielnicze, znajdujące się w ośrodkowym układzie nerwowym i rdzeniu przedłużonym. Bodźce wychodzące z tych ośrodków docierają do bardzo dużo narządów wewnętrznych i tym należy tłumaczyć tak dużą różnorodność działania. Zauważono bowiem na podstawie badań, że żeń – szeń obniża ciśnienie krwi, zwiększa ilość wydalanego moczu, usuwa toksyny, zmniejsza poziom cukru we krwi, ma właściwości przeciwwrzodowe, przeciwdziała rozwojowi niektórych nowotworów oraz pobudza czynność serca. Potwierdziło się to, że surowiec ten ma wszechstronny wpływ na organizm, zwiększa jego ogólną wydolność, zdolności adaptacyjne nawet do trudnych i długotrwałych niesprzyjających warunków otoczenia, jak również do dużego wysiłku.

Przetwory z żeń – szenia

Kumsan Ginseng – płyn i kapsułki zawierające standaryzowany wyciąg z korzeni żeń – szenia. Przyjmuje się po kapsułce lub 15 ml płynu rano i wieczorem. W Europie znanych jest wiele innych analogicznych produktów w postaci sproszkowanego surowca, wyciągu płynnego lub suchego, tabletek, eliksirów, a nawet papierosów, gumy do żucia, płynów kosmetycznych itp. Ich wartość lecznicza jest różna, niekiedy bardzo mała lub żadna, jak to wykazały badania.

Wyciąg z korzenia eleuterokoka, Extractum Eleuterococci fluidum – krople. Przyjmuje się po 20 – 40 kropli w kieliszku wody 2 do 3 razy dziennie na 1 godz. przed posiłkiem jako środek ogólnie wzmacniający i poprawający potencje. Szeroko stosowany w gerontologii.

Nalewka z korzenia aralii, Tinctura Araliae. Stosowanie 30 do 40 kropli 2 do 3 razy dziennie. Działanie i zastosowanie jak wyżej.

Saparal – tabletki zawierające po 0,05 g mieszaniny soli amonowych glikozydów trójterpenowych (aralozydów A, B i C), wyizolowanych z korzeni aralii. Saparal przyjmuje się w wyczerpaniu nerwowym, ogólnej utracie sił, podciśnieniu, osłabieniu lub utracie potencji, rekonwalescencji i innych. Stosowanie: po 1 tabletce 2 do 3 razy dziennie po posiłku w ciągu 15 do 30 dni, po czym przerwa 1 do 2 tygodni.

Nalewka z kłączy z wodnicy, Tinctura Echinopanacis. Przyjmuje się 2 do 3 razy dziennie po 30 do 40 kropli przed posiłkiem. Działanie i zastosowanie jak wyżej.

Wyciąg z kłączy lenzy krokoszowej, Extractum Lenzeae carthamoidis fluidum – płyn. Stosowanie: 20 do 30 kropli 2 do 3 razy dziennie. Działanie i zastosowanie jak wyżej.

Olimp Żeń-Szeń Vita Complex – kapsułki. Preparat przeznaczony dla osób dążących do utrzymania należytej sprawności fizycznej i umysłowej oraz do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia, a także jako uzupełnienie witamin w diecie. Dawkowanie: 1 kapsułka raz dziennie lub inaczej po konsultacji z lekarzem.

Nalewka z nasion cytryńca chińskiego, Tinctura Schizandrae – płyn. Działanie, zastosowanie i dawkowanie jak powyższego preparatu.







Źródło: Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie – Aleksander Ożarowski i Wacław Jaroniewski

Ten artykuł znaleziono w wyszukiwarce Google m.in. poprzez poniższe frazy kluczowe:

  • sosna
  • lecznicze własności żeńszenia
  • co zielarz biernat mówi o liściach czarnej porzeczki
  • ziola nanuzyce
  • radices aralie
  • korzeń eleuterokoka
  • gotowy preparat z jemiola
  • GINSENG I OWOCE LESNE DZIALANIE LECZNICZE MIKSTURY
  • eleuterokok wyciag
  • drosan mieszanka ziołowa

Comments are closed.